facebook

1968 – 1969 : POëTISCHE REVOLUTIE TUSSEN BRUSSEL EN ANTWERPEN

XX

Door Valerie Verhack

1968 – 1969 : Poëtische revolutie tussen Brussel en Antwerpen

In de jaren 1968 en 1969 vormden zowel Brussel als Antwerpen de achtergrond voor verschillende artistieke initiatieven die vorm wilden geven aan uiteenlopende idealen. Onder meer de kunstenaars Panamarenko en Marcel Broodthaers ijverden met specifieke projecten (zoals VAGA en Musée d’Art moderne) publiekelijk voor maatschappelijke veranderingen en wijzigingen aan het toenmalige kunstbestel. Met hun poëtische revolutie gaven ze mee vorm aan de Belgische kunstgeschiedenis. Hoewel Panamarenko en Broodthaers voornamelijk in andere steden actief waren, kruisten hun wegen elkaar verschillende keren in de jaren 1968 en 1969.

 

In de jaren 1960 was Panamarenko samen met Hugo Heyrman en andere kunstenaars actief in Antwerpen waar ze verschillende happenings organiseerden in de publieke ruimte. Deze interventies werden vanaf 1 juni 1968 geïntegreerd binnen het actieterrein van de Vrije Aktie Groep Antwerpen, of kortweg VAGA waarvan Panamarenko mede-oprichter was. De beweging had oorspronkelijk tot doel te streven naar een beleid in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen dat openstond voor hedendaagse kunst, maar al gauw vonden ook andere eisen een draagvlak binnen VAGA, zoals het verkeersvrij maken van het Conscienceplein. VAGA dat zich initieel aankondigde als een breed draagvlak voor utopische ideeën en interventies in de stad, was echter een kort leven beschoren. In augustus 1968, na amper twee maanden, namen Panamarenko en Heyrman er openlijk afstand van omdat hun project ‘Reuzeboom’ geen weerklank vond. Dit betekende dan ook het einde van VAGA…

 

In de geest van de Vrije Aktie Groep vatte Panamarenko het plan op om – ruim een week na de officiële oprichting van VAGA op 8 juni 1968 – ‘besneeuwingswerken’uit te voeren aan het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten. Zo wilde hij het gebouw bedekken met een witte laag polyurethaanschuim. Het project lag in het verlengde van zijn eerdere sneeuwobjecten, die tot dan toe van beperkte omvang waren. Het zomerse besneeuwingsproject van Panamarenko werd echter nooit gerealiseerd omdat het Paleis weigerde de toelating te verlenen. Enkel de aankondiging van het gebeuren getiteld ‘Panamarenko’s Paleis’met een foto van het gebouw dat Panamarenko eigenhandig ‘besneeuwde’,getuigt nog van het kunstenaarsproject.

 

Op de dag waarop Panamarenko zijn ‘besneeuwingswerken’ wilde uitvoeren, was in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten intussen de kunstenaarsbezetting nog volop aan de gang. Verschillende kunstenaars onder leiding van Marcel Broodthaers, Roger Somville en Serge Creuz ondernamen op 28 mei 1968 actie in navolging van de studentenprotesten in Brussel en de bezetting van de gebouwen van de Université Libre de Bruxelles. Vanaf eind mei 1968 hadden verschillende ‘assemblées libres’ plaats in het Paleis voor Schone Kunsten. Via hun eisen wilden de bezetters cultuur en haar verspreiding in vraag stellen ; een gedachtengoed dat werd verspreid via vlugschriften. Broodthaers die tot de initiatiefnemers behoorde, was voorzitter van één van de eerste ‘volksvergaderingen’. Toch trok hij zich er al gauw uit terug omdat het debat volgens hem vooral theoretisch aangegaan werd.

 

De debatten die Broodthaers niet kon voeren in het Paleis voor Schone Kunsten, organiseerde hij vervolgens bij hem thuis in Brussel in het bijzijn van verschillende kunstenaars. Het is wellicht tijdens deze intiemere vergaderingen ten huize Broodthaers dat het concept ‘Musée d’Art moderne – Département des Aigles, section XIXe siècle’ ter sprake kwam, waarmee de kunstenaar de invulling van begrippen als kunst en het museum ter discussie plaatste. Broodthaers opende zijn Museum op 27 september 1968 en stelde er het hele artistieke systeem mee in vraag. Zo was hij gekant tegen het artistieke klimaat dat kunst slechts reduceerde tot ‘banale koopwaar’. Bovendien benadrukte zijn initiatief het feit dat Brussel sinds het einde van de jaren 1950 niet eens beschikte over een Museum van moderne kunst.

 

Op 27 september 1969 sloot Broodthaers zijn Museum in Brussel. Zijn initiatief kreeg diezelfde dag echter nog een vervolg: in het Antwerpse A 37 90 89 opende hij immers zijn ‘Section XVIIe siècle’. Het idee om A 37 90 89 op te richten, kreeg vorm op 24 mei 1969 tijdens een etentje bij kunstverzamelaar Hubert Peeters in het bijzijn van onder meer de verzamelaars Isi Fiszman, Herman en Nicole Daled, alsook Anny De Decker en Bernd Lohaus van galerie Wide White Space. Kasper König die die avond ook aanwezig was, zou A 37 90 89 vervolgens coördineren. De naam bestond uit het telefoonnummer van het ruime huis met de in goud geschilderde gevel dat gelegen was aan de Beeldhouwersstraat 46, vlakbij het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten van Antwerpen en Wide White Space.

 

A 37 90 89 werd een open huis, een anti-galerie, een anti-museum en een communicatiecentrum dat 24 uur op 24 via telefoon beschikbaar was. A 37 90 89 vormde het platform voor performances en interventies door kunstenaars als James Lee Byars, La Monte Young, Daniel Buren en Ben Vautier. Ook het Duitse kunstenaarsproject LIDL van Jörg Immendorff en Chris Reinecke organiseerde verschillende acties in het zogenaamde ‘Gouden Huis’ zoals een wielerwedstrijd vanuit Antwerpen die als eindpunt Broodthaers’ museum in Brussel had. Panamarenko kwam als eerste aan bij het geïmproviseerde aankomstbord … Amper acht maanden later, begin 1970, kwam er een einde aan de activiteiten van A 37 90 89. Het ‘Gouden Huis’ kwam uiteindelijk in handen van Panamarenko. Op 5 februari 1970 verspreidde hij een pamflet waarin hij aankondigde dat A 37 90 89 officieel ingenomen werd door zijn ‘Antwerpse Luchtschipbouw’ : het begin van nieuwe utopische ideeën.

datas/rearview/ra-120308-valerieverhack/thumbnails/1-c.jpg
datas/rearview/ra-120308-valerieverhack/thumbnails/2-c.jpg
datas/rearview/ra-120308-valerieverhack/thumbnails/3-c.jpg
datas/rearview/ra-120308-valerieverhack/thumbnails/4-c.jpg
datas/rearview/ra-120308-valerieverhack/thumbnails/5-c.jpg
datas/rearview/ra-120308-valerieverhack/thumbnails/6-c.jpg